Preview

Θέμα: Προσωπικές Ιστορίες. Το βίωμα στην Δημιουργική Γραφή

                                                  

Δημιουργική Γραφή

Δημιουργική γραφή είναι μια σειρά από τεχνικές με σκοπό τη βελτίωση της συγγραφής, την ενδυνάμωση της έμπνευσης και την οργάνωση της δουλειάς του συγγραφέα με σκοπό να επιτύχει καλύτερο αποτέλεσμα στο συγγραφικό του έργο.

Η δημιουργική γραφή ξεκίνησε να διδάσκεται τις τελευταίες δεκαετίες του 20 αιώνα και ως τις μέρες μας αποτελεί πάγια τεχνική και αρωγή σε συγγραφείς και όσους γράφουν.

 

Η καταγραφή του «βιώματος» στη Δημιουργική γραφή είναι ένα «εργαλείο» με το οποίο μπορούμε να πάμε πέρα από την επιφάνεια των πραγμάτων, για να συλλάβουμε και να ανακαλύψουμε τις λεπτές ποιότητες του γραπτού λόγου που μας δίνει τη δυνατότητα να καταγράφουμε την πορεία της ζωής μας και να αποκτάμε επίγνωση και, κυρίως, «αίσθηση» της κίνησης και της ροής της. Η ενεργητική μας συμμετοχή και ο συντονισμός μας με αυτή τη διαδικασίας εσωτερικής εξέλιξης, μας βοηθάνε να βρίσκουμε πρόσβαση σε νέες πηγές δημιουργικότητας, δύναμης και νοήματος που αλλάζουν και βαθαίνουν τη σχέση μας με τον εαυτό μας και την πραγματικότητα.

Σήμερα, καθώς επιβεβαιώνεται διαρκώς από τις έρευνες η ικανότητα της γραφής να επιδρά θετικά όχι μόνο στην ψυχική αλλά και στη σωματική υγεία, η δημιουργική γραφή επεκτείνεται στο χώρο της εκπαίδευσης και της δημιουργικής έκφρασης μέσω της γραφής.

 

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΦΗΓΗΣΗ

Αφήγηση ή αφήγημα στο γραπτό λόγο, είναι η περιγραφή διαδοχικών γεγονότων που έχουν συμβεί ή είναι φανταστικά.

Η αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας και σαν τέτοια απαιτεί το παρακάτω σχήμα για να πραγματοποιηθεί :

ΠΟΜΠΟΣ ———- ΜΗΝΥΜΑ (ΑΦΗΓΗΜΑ)  —————- ΔΕΚΤΗΣ

Δηλαδή κάποιος (ΑΦΗΓΗΤΗΣ – ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ) πρέπει να δημιουργεί ή να ανασυνθέτει ένα γεγονός ΠΡΟΦΟΡΙΚΑ ή ΓΡΑΠΤΑ και να το απευθύνει σε έναν ή πολλούς άλλους (ΑΚΡΟΑΤΕΣ –ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ).

Η έκταση και η ποιότητα της αφήγησης μπορεί να ποικίλει. Ανάλογα με την ποιότητά της, η αφήγηση,  μπορεί να χρησιμοποιείται γα πρακτικούς σκοπούς (μια μαρτυρία, μια περιγραφή ή διήγηση στην καθημερινότητα) ή ως υλικό μιας λογοτεχνικής προσπάθειας, μιας έντεχνης δηλαδή χρήσης του λόγου για τέρψη, γνώση και καταγραφή.

Η έκταση του αφηγήματος ποικίλει και μπορεί να αποτελείται από μια φράση:

Πχ. Εχθες πήγα στην πλατεία.

Ενώ μπορεί να επεκταθεί σε ένα μακροσκελές ή ακόμα και πολυσέλιδο κείμενο.

Η περιγραφή δραστηριοτήτων, ενεργειών ή ακόμα και σκέψεων αποτελεί το ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ της ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ.

Η αφηγηματική πράξη και το Αφηγηματικό περιεχόμενο μπορούν να ποικίλουν ανάλογα με τη χρήση για την οποία προορίζονται.

Πχ Η διάσωση ενός ναυαγού, για παράδειγμα μπορεί να αποτελεί, μια ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΙΔΗΣΗ, μια ΜΑΡΤΥΡΙΑ, μια ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ μεταξύ φίλων, ένα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΟ (διήγημα, νουβέλα ή και ποίημα).

Ανάλογα με τους δέκτες της αφήγησης, η γλώσσα του αφηγητή ποικίλει. Παραδείγματος χάρη, ο ίδιος αφηγητής μιλάει διαφορετικά, όταν απευθύνεται σε παιδιά, και διαφορετικά, όταν απευθύνεται σε ενήλικες. Επίσης, η αφηγηματική γλώσσα παρουσιάζει ποικιλία ανάλογη με τον ίδιο τον αφηγητή (μορφωτικό επίπεδο, καταγωγή, κοινωνική τάξη, ηλικία, φύλο ή επάγγελμα).

Η Αφήγηση μιας ιστορίας καταφέρνει να:

• Επικοινωνεί ιδέες
• Να δίνει πληροφορίες
• Να εκπαιδεύει, να μαθαίνει
• Να δημιουργεί πολιτιστική ταυτότητα
• Να ψυχαγωγεί

ΤΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΕΙΔΗ

• Η λογοτεχνική Αφήγηση
• Η ιστορική Αφήγηση
• Η δημοσιογραφική Είδηση / Η Μαρτυρική Κατάθεση / Η αναφορά λόγω εργασίας
• Το ημερολόγιο
• Η Βιογραφία / Η Αυτοβιογραφία

Συνοψίζοντας, μια αφήγηση μπορεί να στοχεύει:

• στην πληροφόρηση της κοινής γνώμης.
• στην καταγραφή και/ή στη μετάδοση προσωπικών εμπειριών.
• στην πρόκληση ορισμένων επιθυμητών αντιδράσεων και ενεργειών.
• στην κάλυψη των καθημερινών αναγκών

*Οι αφηγήσεις και τα ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ χωρίζονται ανάλογα με τα ΠΟΙΟΤΙΚΑ τους χαρακτηριστικά.

ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΙΡΙΣΤΙΚΑ ΑΦΗΓΗΣΗΣ (θα μιλήσουμε στο επόμενο μάθημα)

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

Οι  προσωπικές αφηγήσεις αποτελούν αναδιήγηση μιας προσωπικής βιωματικής ιστορίας, μπορούν να είναι καθοδηγούμενες ή αυθόρμητες, ενώ μπορεί να αφορούν μια προσωπική εμπειρία με φανταστικά στοιχεία.

Οι αφηγήσεις αυτές μεταφέρονται ως προσωπικές εμπειρίες ή γεγονότα και αναπαράγονται – Αναπλάθονται με διαφορετικό από το άμεσο πλαίσιο τρόπο, αφού η αφήγησή τους δεν απαιτεί τη συμμετοχή ή τη μεσολάβηση των άμεσα εμπλεκομένων σε αυτές.

Διήγημα – Αφήγημα – Βιογραφία – Μονόλογος – Μαρτυρία

Η αναδιήγηση των προσωπικών μας ιστοριών μπορεί να αποδοθεί με διάφορα είδη αφηγηματικού κειμένου όπως:

Το αφήγημα, μια μικρή ιστορία με περιγραφικό χαρακτήρα

Το Διήγημα, μια ιστορία με έντονα στοιχεία προσωπικής αφήγησης αλλά και φαντασίας

Η Βιογραφία ή αυτοβιογραφία, ένα λογοτεχνικό είδος με σημείο αναφοράς την ζωή ενός προσώπου γνωστού στο ευρύ κοινό για τα επιτεύγματα και την προσωπικότητά του

Η Μαρτυρία, ένα κείμενο με έντονη αναφορά σε μνήμες και γεγονότα

Και ο μονόλογος αυτούσιος ή ως μέρος ενός θεατρικού ή λογοτεχνικού έργου που αποτελεί μια πηγαία αναφορά σε ένα γεγονός ζωής με έντονα όμως τα κοινωνικά στοιχεία και το ιστορικό – χρονικό πλαίσιο.

Διάκριση ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ και ΑΦΗΓΗΤΗ

Σε αυτό το σημείο να κάνουμε μια σημαντική σημείωση για τον συγγραφέα και τον αφηγητή που κυριαρχούν με τον τρόπο του ο καθένας όταν γράφουμε  ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ.

Συγγραφέας: Ο συγγραφέας είναι ο εμπνευστής και αυτός που επιλέγει και τελικά γράφει την ιστορία.

Αφηγητής: Ο αφηγητής είναι ένα εφεύρημα του συγγραφέα, είναι αυτός που αφηγείται την ιστορία μέσα στο κείμενο.

Όταν ο συγγραφέας και ο αφηγητής ταυτίζονται τότε η αφήγηση γίνεται σε πρώτο πρόσωπο.

Βίντεο για έμπνευση ή σκέψη σχετικά με τις ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΜΑΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ:

Κείμενα από τη Λογοτεχνία

1. Βρείτε και εσείς κείμενα με αναφορές σε προσωπικές – βιωματικές ιστορίες.

2. Julio Cortazar Αξολότλ και άλλα διηγήματα (μετάφραση Ισμήνη Κανσή, εκδόσεις Πάπυρος)

«Το σπίτι μάς άρεσε γιατί εκτός από ευρύχωρο και παλιό (σήμερα που τα παλιά σπίτια ξεπουλιούνται, θύματα της κερδοσκοπίας), έκλεινε μέσα του τις αναμνήσεις των παππούδων, των γονιών μας και όλη την παιδική μας ηλικία.

Συνηθίσαμε, η Ιρένε κι εγώ, να ζούμε σ’ αυτό μόνοι, παράλογο βέβαια, αφού εκεί θα μπορούσαν να ζήσουν άνετα οκτώ άτομα. Σηκωνόμασταν στις εφτά να το καθαρίσουμε, και κατά τις έντεκα άφηνα τα τελευταία δωμάτια στην Ιρένε και πήγαινα στην κουζίνα. Το μεσημέρι τρώγαμε πάντα στις δώδεκα ακριβώς. Δεν έμενε παρά να πλύνουμε τα πιάτα. Την ώρα του φαγητού, σκεφτόμασταν με ικανοποίηση το μεγάλο, σιωπηλό σπίτι, και πόσο καλά τα καταφέρναμε οι δυο μας να το διατηρούμε καθαρό. Πολλές φορές μας πέρασε από το νου πως αυτό ήταν που δεν μας άφησε να παντρευτούμε. Η Ιρένε απέρριψε δύο υποψήφιους γαμπρούς χωρίς ιδιαίτερο λόγο, κι εμένα πέθανε η Μαρία Εστέρ μου πριν προλάβουμε να αρραβωνιαστούμε. Όταν πατήσαμε τα σαράντα, καταλάβαμε, χωρίς να το εκφράσουμε ποτέ με λόγια, ότι αυτή η απλή και αθόρυβη συμβίωση – ένας αδερφικός γάμος – σηματοδοτούσε αναγκαστικά το τέλος της οικογένειάς μας στο πατρικό σπίτι. Θα πεθαίναμε εκεί κάποτε, αργόσχολα, αδιάφορα ξαδέρφια θα κληρονομούσαν το σπίτι, θα το γκρέμιζαν και θα πλούτιζαν με το οικόπεδο και τα υλικά. Ή μπορεί κι εμείς οι ίδιοι να το ρίχναμε, δικαιολογημένα άλλωστε, πριν να είναι πολύ αργά.

Θα το θυμάμαι πάντα πολύ καθαρά, γιατί συνέβη έτσι απλά, χωρίς κανένα ιδιαίτερο σημάδι. Η Ιρένε έπλεκε στο δωμάτιό της, η ώρα ήταν οχτώ το βράδυ, και ξαφνικά μου ήρθε να φτιάξω ένα μάτε. Πήγα από το διάδρομο μέχρι τη μισάνοιχτη πόρτα, και καθώς έστριβα για την κουζίνα, άκουσα κάτι στην τραπεζαρία ή τη βιβλιοθήκη. Ήταν ένας απροσδιόριστος ήχος, υπόκωφος, σαν να έπεσε μια καρέκλα στο χαλί, ή σαν πνιχτά ψιθυρίσματα. Ταυτόχρονα, ή ένα δευτερόλεπτο αργότερα, τον άκουσα στο βάθος του διαδρόμου, στα πίσω δωμάτια. Έπεσα πάνω στην πόρτα, κλείνοντάς την αστραπιαία με το βάρος του σώματός μου, πριν να είναι αργά. Ευτυχώς το κλειδί βρισκόταν από τη δική μας μεριά, αλλά τράβηξα και το μεγάλο σύρτη για μεγαλύτερη σιγουριά.

Πήγα στην κουζίνα, ζέστανα το μάτε, κι όταν γύρισα με το δίσκο στα χέρια, είπα στην Ιρένε:

«Αναγκάστηκα να κλείσω την πόρτα του διαδρόμου. Πήραν το πίσω μέρος».

 Άφησε το πλεκτό και με κοίταξε με τα σοβαρά, κουρασμένα της μάτια.

«Είσαι σίγουρος;»

Ένευσα καταφατικά.

«Τότε», είπε ξαναπιάνοντας τις βελόνες, «θα πρέπει να ζήσουμε σ’ αυτή τη μεριά».

Εγώ ανακάτευα το μάτε με πολλή προσοχή, εκείνη όμως άργησε να ξαναρχίσει το πλέξιμο. Θυμάμαι έπλεκε ένα γκρι γιλέκο. Μου άρεσε εκείνο το γιλέκο»….   

ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1^Ο ΜΑΘΗΜΑ

1. Στο βίντεο σας εξηγώ πώς να φτιάξετε το ΧΑΡΤΗ ΖΩΗΣ (LIFE MAP). Φωτογραφήστε τον και στείλτε τον με τις παρακάτω ασκήσεις.

Αφού έχετε ολοκληρώσει το Χάρτη μπορείτε να φτιάξετε ένα μικρό περιγραφικό κείμενο έως 200 λέξεις για τα βασικότερα γεγονότα της ζωής σας.

Θέλουμε ΜΟΝΟ περιγραφή και όχι κάποια λογοτεχνική αναδιήγηση των γεγονότων, σε πρώτη φάση. Παρόλα αυτά μπορείτε να πειραματιστείτε με το χάρτη και να αναζητήσετε γεγονότα με ενδιαφέρον και πρωτοτυπία που θα μπορούσατε δυνητικά να γράψετε.

2. Μέσα από τη διαδικασία του ΧΑΡΤΗ ΖΩΗΣ αναζητήστε ένα γεγονός και ακολουθείστε τα παρακάτω στάδια.

Α. Γράψτε σε μια φράση το γεγονός

Πχ.  Πήρα ποδήλατο όταν ήμουν επτά χρονών.

Β. Γράψτε ξανά το γεγονός συμπληρώνοντας με χαρακτηρισμούς (επίθετα κυρίως)

Πχ.  Πήρα ένα μπλε γυαλιστερό ποδήλατο, όταν ήμουν ακόμα μικρό παιδί, στα επτά μου χρόνια.

Γ. Προσθέστε τώρα και δευτερεύουσες προτάσεις, αντωνυμίες και άλλα μέρη του λόγου για να «γεμίσετε» την ιστορία σας (όχι πάνω από 50 λέξεις)

Πχ.   Ήμουν μόλις επτά χρονών, μικρό παιδί ακόμα, όταν ο πατέρας μου, μου αγόρασε ένα μπλε ποδήλατο, γυαλιστερό και ολοκαίνουργιο! Είχε μεγάλες ρόδες με μαύρα λάστιχα και ένα κουδούνι ανάμεσα στο τιμόνι. Η σέλα ήταν γκρίζα και άνετη. Οι πλαστικές λαβές ήταν μαύρες και οι λαβές των φρένων ασημένιες.

Επαναλάβετε την ίδια άσκηση και με άλλα γεγονότα αν θέλετε.

Προσοχή: Μόνο περιγραφή !!!